Gagnaversiðnaðurinn nýtur mikillar athygli og meðbyrs þessa dagana. Ekki síst er það fyrir þær sakir að stór hluti nútíma tölvuþjónustu byggir á starfsemi gagnavera. Fólk veltir því kannski ekki mikið fyrir sér, en þegar nýttar eru margvíslegar streymisþjónustur, leitarvélar, eða bara tölvuleikur í snjallsíma, þá snúast hjól og ljós blikka í fjarlægum gagnaverum til að gera allt þetta mögulegt.

Með þjónustu gagnavera á Íslandi hefur orðið til gífurlega verðmæt útflutningsafurð þar sem varan er afhent á ljóshraða og án neikvæðra umhverfisáhrifa við flutning til viðskiptavinar.

Þá reiðir ný tækni og ör þróun tengd gervigreind og uppvexti hennar sig vitanlega á þjónustu gagnavera og það hefur líka hjálpað til við að undirstrika mikilvægi þeirrar innviðastarfsemi sem þjónusta gagnavera er í raun og veru.

Starfsemi sem laðar að sér fjármagn
Öllum er orðið ljóst hversu ómissandi starfsemi gagnavera er í samfélagi nútímans og þá ekki síst gagnavera á borð við atNorth þar sem rík áhersla hefur verið lögð á aðstöðu sem hentar fyrirtækjum sem þurfa mikla reiknigetu og leggja um leið áherslu á sjálfbærni og orkusparandi aðgerðir í rekstri. Enda hafa gagnaver verið talin álitlegur fjárfestingarkostur og kannski öruggari en margir aðrir vegna mikilvægs hlutverks þeirra.

Hraður vöxtur til að svara eftirspurn sem er í veldisvexti kallar líka á fjármagn og þess vegna er jákvætt að fjármálafyrirtæki og fjárfestar vilji veðja á, eða kannski öllu heldur, fjárfesta í framtíðinni.

Við höfum notið þessa á Íslandi og við uppbyggingu gagnavera atNorth á Norðurlöndum. En auk aðgangs að fjármagni kallar þessi uppbygging líka á að til staðar séu innviðir og aðstæður sem henta starfseminni. Þar búum við um margt vel á Íslandi þar sem landið býður bæði upp á einstaka náttúrulega kosti, endurnýjanlega orku og kalt loftslag sem hentar vel til kælingar á gagnaverum og þróaða innviði með öflugum gagnatengingum, ljósleiðaratengingum við útlönd, pólitískan stöðugleika og hátt menntunarstig.

Gagnaverin njóta þess að síðustu áratugi hefur verið lyft grettistaki í uppbyggingu gagnatenginga við útlönd, en tengingar við alþjóðleg netkerfi og nægjanleg bandvídd eru forsenda þess að hér fái gagnaver dafnað og þess að öryggi þjónustunnar sé tryggt.

Uppbygging sem hefur áhrif
Allt gerir þetta Ísland að aðlaðandi stað fyrir rekstur gagnavera og þá sér í lagi í augum fyrirtækja sem vilja draga úr umhverfisáhrifum sínum og nýta græna orku til starfseminnar um leið og minni orku þarf til kælingar.

Starfsemi gagnavera og umsvif tengd uppbyggingu þeirra og rekstri býr einnig til fjölmörg verðmæt störf og stuðlar að efnahagslegum vexti. Starfsemin krefst sérhæfðs vinnuafls og stuðlar að aukinni menntun og þjálfun á sviði upplýsingatækni. Þetta hefur jákvæð áhrif á atvinnumarkaðinn og eykur fjölbreytni í atvinnulífinu.

Ásthildur Sturludóttir, bæjarstjóri á Akureyri, þar sem atNorth sá tækifæri til uppbyggingar, hefur kallað áhrifin af starfsemi gagnaversins þar „þriðju samfélagsbyltinguna“ í bænum. Vísar hún í því til upphafs iðnbyltingar í bænum með uppbyggingu margvíslegra verksmiðja, í byrjun síðustu aldar, uppgangs útgerðar og svo gróins skólaumhverfis sem tekið hafi við af verksmiðjunum sem stóriðja í höfuðstað Norðurlands.

Með uppbyggingu atNorth hafi Akureyri hins vegar breyst í hátæknibæ og starfsemin verið innspýting fyrir samfélagið allt. Bæði er það fyrir sakir mikillar fjárfestingar í uppbyggingunni, sem líklega verður á endanum nálægt 30 milljörðum króna og svo starfsemi til framtíðar með verðmætu starfsfólki.

Áhrifin eru enda allnokkur, en þegar yfirstandandi stækkun gagnaversins er lokið má gera ráð fyrir að þar starfi um 50 manns. Ef svo eru taldir verktakar og aðrir sem veita gagnaverinu þjónustu má gera ráð fyrir að undir séu alls á bilinu 150 til 200 störf.

Uppbygging hátæknistarfsemi getur líka haft jákvæð áhrif á skólasamfélagið í nærumhverfinu og ekki ólíklegt að hún efli tækninám um leið og fleiri sjá fyrir sér starfsframa í hátækniumhverfi gagnavers.

Hliðaráhrif sem skipta máli
Eru þá líka ótaldir möguleikar tengdir nýtingu hliðarafurða starfsemi gagnaversins, svo sem glatvarma frá gagnaverinu sem á Akureyri nýtist nú í tilraunaverkefni tengt upphitun gróðurhúss og ræktunar í nágrenninu og kann að nýtast enn frekar í bæjarfélaginu þegar fram í sækir, hvort sem það verður til húshitunar, eða annarra hluta. Það er afar ánægjulegt að sjá þessa möguleika nýtta hér heima, en við uppbyggingu gagnavera atNorth á Norðurlöndum er einmitt horft til þess að nýta varma frá starfseminni nærsamfélaginu til góða.

Starfsemin hefur hins vegar ekki bara áhrif fyrir sakir starfanna sem til verða eða afleiddrar og tengdrar starfsemi, því einnig er um að ræða áhrif sem stuðla að uppbyggingu öflugri stafrænna innviða. Styrking þeirra getur svo verið jarðvegur fyrir aðra nýsköpun og tækniþróun á svæði sem annars hefði ekki komið til greina á svæðinu.

Á nýlegri ráðstefnu sem Landsvirkjun hélt um tækifæri tengd gervigreind á Íslandi benti Þorvarður Sveinsson, framkvæmdastjóri Farice, á að rekstur atNorth á Akureyri hafi kallað á breytingar á tengingum við útlönd sem í raun auka möguleika fyrir aðra á svæðinu. Þar hafi fjarskiptaöryggi aukist því vegna gagnaversins hafi Farice hannað svonefndan „endapunkt útlandafjarskipta“ á Akureyri.

Af öllu framansögðu má ráða að með því að setja niður starfsemi gagnavera er ekki verið að tjalda til einnar nætur. Hér er um að ræða framtíðarstoð í íslensku efnahagslífi og innviði sem ekki bara nýtast innanlands heldur í framtíðartækniþróun á heimsvísu.

Getum átt mikið inni
Hér á landi getum við átt mikið inni hvað varðar uppbyggingu gagnavera, því í alþjóðlegum samanburði eru gagnaver hér fremur lítil. Á fyrrnefndri ráðstefnu Landsvirkjunar benti Jón Þorbjarnarson, sérfræðingur McKinsey, á að öll gagnaver á Íslandi samanlögð væru minni en stór gagnaver á Norðurlöndum og kannski tíundipartur af stórum gagnaverum sem finna megi í Bandaríkjunum.

Raunar tók hann dæmi af gagnaveri atNorth sem er í byggingu í Danmörku og er meira en tvöfalt stærra en öll íslensku gagnaverin samanlögð. Áætlanir McKinsey gera líka ráð fyrir því að á næstu þremur árum komi gagnaversiðnaðurinn í heiminum til með að þrefaldast.

Til þess að Ísland fái tekið þátt í þeirri stækkun og notið ávinnings, bæði í formi þjónustuútflutnings og aukinnar orkusölu, þarf að tryggja greininni hagfellda umgjörð og rými til að vaxa í takt við eftirspurn.

Þarna geta gagnaverin sjálf komið að þróun. Þannig má til dæmis sveiflujafna vindorku með rafhlöðum, auk þess að nota hana samhliða stöðugri orkugjöfum á borð við vatnsafls- eða jarðvarmavirkjanir. Mögulega koma þarna líka til aðrir kostir eftir því sem þróuninni vindur fram.

Samstarf þarf um þessa þróun, enda orkan takmörkuð auðlind og engum gagnlegt að ólíkir geirar bítist um orkuna. Enn verra er svo ef skortur verður til þess að skekkja rekstrargrundvöll starfsemi sem hér er þegar rekin.

Tryggja þarf fyrirsjáanleika
Markmiðið ætti að vera að innlend orkuframleiðsla standi undir því að hér á landi fái dafnað fjölbreyttur iðnaður og atvinnulíf, hvort sem horft er til grænmetisframleiðslu, starfsemi gagnavera, fiskvinnslu, eða starfsemi á borð við framleiðslu á vistvænu innlendu eldsneyti. Hér þarf jarðveg fyrir öll blóm til að dafna. Gagnaverin eru líka hluti af þeim jarðvegi, sem grunninnviðir hugverkaiðnaðar, jafnt í heiminum sem og á Íslandi.

Gagnaver leika lykilhlutverk í fyrirséðum vexti hugverkaiðnaðar á Íslandi, en minna má á að í greiningu Samtaka iðnaðarins fyrr á þessu ári var gert ráð fyrir að hugverkaiðnaður verði fyrir lok þessa áratugar stærsta útflutningsstoðin í íslensku hagkerfi.

Ísland er í góðri stöðu til frekari þátttöku í uppgangi gagnaversiðnaðar, hér höfum við landsvæði, græna raforku og kalt loftslag. Til að láta til okkar taka í þessari uppbyggingu á heimsvísu þá þarf hins vegar aukinn fyrirsjáanleika í orkumálum, bæði hvað varðar framboð og flutning orkunnar.

Með því að nýta náttúrulega kosti landsins og skapa gagnaversiðnaðinum samkeppnishæft umhverfi með auknum möguleikum til vaxtar aukast líkur á að Ísland leiki stærra hlutverk en ella í alþjóðlegri gagnaversþjónustu.

Höfundur: Eva Sóley Guðbjörnsdóttir,  aðstoðarforstjóri og fjármálastjóri hjá atNorth