Margir muna eftir fyrstu bylgju snjallgleraugna sem stór tæknifyrirtæki reyndu að setja á markað sem „það næsta“ í persónulegri tölvutækni. Þau urðu tákn fyrir framtíðarsýn þar sem upplýsingar birtast beint í sjónsviði notandans. Þróunin fór þó ekki í beina línu. Google Glass fór að mestu úr sölu til almennra neytenda árið 2015 og áherslan var færð yfir á atvinnu- og þróunarumhverfi. Sú nálgun náði heldur ekki varanlegri fótfestu og árið 2023 var sölu á Glass Enterprise Edition 2 hætt, með takmörkuðum stuðningi í kjölfarið (Clark, 2023).

Fyrir um fjórum árum átti ég, Kristín Eva, samtal við nokkrar konur sem áttu það allar sameiginlegt að hafa lokið háskólanámi í annaðhvort tölvunarfræði eða verkfræði. Við áttuðum okkur á því að við áttum það einnig allar sameiginlegt að eiga annaðhvort föður eða bróður með bakgrunn innan sömu faga, einnig kom í ljós að það ætti við um góðan meirihluta þeirra kvenna sem við þekktum og starfa innan sama geira, en að það sama ætti ekki við um mennina. Hvort þetta hafi verið tilviljun eða ekki vissum við ekki en þetta sat í mér og ég hélt áfram að taka eftir þessu sama mynstri næstu árin. Í framhaldinu varð ég mjög forvitin um hvort það gæti verið að þröskuldurinn inn í tækniheiminn væri mögulega lægri fyrir þær konur sem eiga beina tengingu inn í hann í gegnum karlkyns fjölskyldumeðlimi.

Á tímum COVID-19 varð fjarnám skyndilega hluti af skólagöngu margra og er fjarnám í dag algengur valmöguleiki í menntun víða um heiminn. En hver er raunverulegur ávinningur fjarnáms? Getur fjarnám skilað jafngóðum eða betri árangri en hefðbundin kennsla? Hvaða hindranir þarf að yfirstíga? Í þessari grein verður leitast við að svara ofangreindum spurningum með því að varpa ljósi á helstu styrkleika fjarnáms með ígrundun af eigin reynslu ásamt rökstuddri gagnrýni með tilvísanir í nýlegar rannsóknir.

Samþætting gervigreindar (e. artificial intelligence) í háskólamenntun er ekki lengur framtíðarsýn heldur veruleiki sem umbreytir kennslu, námi og rannsóknum á heimsvísu. Risamállíkön á borð við ChatGPT, Copilot, Gemini, Claude, Perplexit, Elicit, SciSpace og fleiri, eru orðin aðgengileg og eru í auknum mæli hluti af verkfærakistu háskólanema. Þessi öra þróun kallar á endurmat á rótgrónum hugmyndum um fræðilegan heiðarleika, heilindi í námi og hlutverk menntastofnana.

Í lok september bárust fréttir af óþægilegu atviki á einum stærsta rafíþróttaviðburði landsins, Skjálfta. Þar hrinti keppandi á þrítugsaldri sautján ára mótherja sínum eftir viðureign (Vísir, 2025) og bætti við ummælum í spjallrás þar sem hann kallaði drenginn „ógeðslegt innflytjanda hyski“. Atvikið náðist bæði á myndbandi og í skjáskotum af spjallrásinni og hefur vakið mikla athygli, ekki síst vegna þess að það varpar ljósi á þá myrku hlið rafíþrótta og tölvuleikjamenningar sem sjaldnast fær umræðu í fjölmiðlum.

Það er við hæfi að skrifa grein um skammtatölvur núna því í ár halda Sameinuðu þjóðirnar upp á 100 ára afmæli skammtafræðinnar. Það var einmitt árið 1925 þegar Werner Heisenberg og Max Born lögðu grunninn að nútíma skammtafræði, ásamt Erwin Schrödinger og Paul Dirac sem í kjölfarið birtu sínar grundvallarkenningar árin 1926 og 1927. Í þessari stuttu grein er ekki hægt að kafa djúpt ofan í undraheima skammtafræðinnar, en í staðinn reynum við að draga fram þau atriði hennar sem liggja að baki eiginleikum skammtatölva.

Á undarförnum árum hefur tæknin þróast hratt af völdum gervigreindar og er í dag orðin lykilþáttur í nýsköpun og rekstri víða í heiminum. Mörg fyrirtæki eru að nýta sér gervigreind til þess að auka skilvirkni, draga úr kostnaði og bæta þjónustu. Fyrirtæki í dag eru farin að endurmóta vinnuflæðið þegar þau innleiða gervigreindina. Nýjar kannanir sýna hvernig fyrirtæki spara tíma með innleiðingu gervigreindar (McKinsley, 2025). Fyrirtæki sem starfa á alþjóðum markaði, eins og sprotafyrirtækið CrewApp, sem er dótturfyrirtæki Air Atlanta, geta hagnast verulega á innleiðingu gervigreindar í sína starfsemi.

Gervigreind er ekki framtíðartækni. Hún er samofin nútímanum okkar. Hún er að verki þegar samfélagsmiðlar velja hvaða efni birtist okkur, þegar netverslanir mæla með vörum og þegar flókin kerfi taka ákvarðanir á fjármálamarkaði. Hún kemur meira að segja við sögu þegar við lendum á rauðu ljósi á Miklubraut á leiðinni heim eftir vinnu. Gríðarlega ör þróun hefur verið á gervigreindartækninni frá því að vera falin í innviðum fyrirtækja yfir í að verða aðgengileg almenningi í formi spunagreindar á borð við ChatGPT, Gemini og Claude.

Við notum sífellt fleiri tæki sem vinna saman: snjallsímar, netþjónar, bílar, mælar og jafnvel efni með innbyggðri skynjun. Á bak við þessa samvinnu býr mikilvæg og vaxandi grein tölvunarfræðinnar - dreifð vinnsla (e. distributed computing). Hún snýst um hvernig margir hlutar kerfis geta unnið saman að sameiginlegu markmiði, þótt þeir búi aðeins yfir takmörkuðum upplýsingum og samskiptum.

Á síðustu árum hefur gervigreind orðið stór þáttur við nýsköpun. Verkefni sem áður voru talin aðeins leysanleg af mönnum eru nú leyst með hjálp gervigreindar. Þessi tól hafa þróast frá því að vera einfalt verkfæri í vera virkur aðili í vinnu og nýsköpun (Mollick, 2025). Þetta hefur vakið spurningar um framtíð menntunar og störf í upplýsingatækni og fleiri geirum.