Samþætting gervigreindar (e. artificial intelligence) í háskólamenntun er ekki lengur framtíðarsýn heldur veruleiki sem umbreytir kennslu, námi og rannsóknum á heimsvísu. Risamállíkön á borð við ChatGPT, Copilot, Gemini, Claude, Perplexit, Elicit, SciSpace og fleiri, eru orðin aðgengileg og eru í auknum mæli hluti af verkfærakistu háskólanema. Þessi öra þróun kallar á endurmat á rótgrónum hugmyndum um fræðilegan heiðarleika, heilindi í námi og hlutverk menntastofnana.

Í lok september bárust fréttir af óþægilegu atviki á einum stærsta rafíþróttaviðburði landsins, Skjálfta. Þar hrinti keppandi á þrítugsaldri sautján ára mótherja sínum eftir viðureign (Vísir, 2025) og bætti við ummælum í spjallrás þar sem hann kallaði drenginn „ógeðslegt innflytjanda hyski“. Atvikið náðist bæði á myndbandi og í skjáskotum af spjallrásinni og hefur vakið mikla athygli, ekki síst vegna þess að það varpar ljósi á þá myrku hlið rafíþrótta og tölvuleikjamenningar sem sjaldnast fær umræðu í fjölmiðlum.

Það er við hæfi að skrifa grein um skammtatölvur núna því í ár halda Sameinuðu þjóðirnar upp á 100 ára afmæli skammtafræðinnar. Það var einmitt árið 1925 þegar Werner Heisenberg og Max Born lögðu grunninn að nútíma skammtafræði, ásamt Erwin Schrödinger og Paul Dirac sem í kjölfarið birtu sínar grundvallarkenningar árin 1926 og 1927. Í þessari stuttu grein er ekki hægt að kafa djúpt ofan í undraheima skammtafræðinnar, en í staðinn reynum við að draga fram þau atriði hennar sem liggja að baki eiginleikum skammtatölva.

Á undarförnum árum hefur tæknin þróast hratt af völdum gervigreindar og er í dag orðin lykilþáttur í nýsköpun og rekstri víða í heiminum. Mörg fyrirtæki eru að nýta sér gervigreind til þess að auka skilvirkni, draga úr kostnaði og bæta þjónustu. Fyrirtæki í dag eru farin að endurmóta vinnuflæðið þegar þau innleiða gervigreindina. Nýjar kannanir sýna hvernig fyrirtæki spara tíma með innleiðingu gervigreindar (McKinsley, 2025). Fyrirtæki sem starfa á alþjóðum markaði, eins og sprotafyrirtækið CrewApp, sem er dótturfyrirtæki Air Atlanta, geta hagnast verulega á innleiðingu gervigreindar í sína starfsemi.

Gervigreind er ekki framtíðartækni. Hún er samofin nútímanum okkar. Hún er að verki þegar samfélagsmiðlar velja hvaða efni birtist okkur, þegar netverslanir mæla með vörum og þegar flókin kerfi taka ákvarðanir á fjármálamarkaði. Hún kemur meira að segja við sögu þegar við lendum á rauðu ljósi á Miklubraut á leiðinni heim eftir vinnu. Gríðarlega ör þróun hefur verið á gervigreindartækninni frá því að vera falin í innviðum fyrirtækja yfir í að verða aðgengileg almenningi í formi spunagreindar á borð við ChatGPT, Gemini og Claude.

Við notum sífellt fleiri tæki sem vinna saman: snjallsímar, netþjónar, bílar, mælar og jafnvel efni með innbyggðri skynjun. Á bak við þessa samvinnu býr mikilvæg og vaxandi grein tölvunarfræðinnar - dreifð vinnsla (e. distributed computing). Hún snýst um hvernig margir hlutar kerfis geta unnið saman að sameiginlegu markmiði, þótt þeir búi aðeins yfir takmörkuðum upplýsingum og samskiptum.

Á síðustu árum hefur gervigreind orðið stór þáttur við nýsköpun. Verkefni sem áður voru talin aðeins leysanleg af mönnum eru nú leyst með hjálp gervigreindar. Þessi tól hafa þróast frá því að vera einfalt verkfæri í vera virkur aðili í vinnu og nýsköpun (Mollick, 2025). Þetta hefur vakið spurningar um framtíð menntunar og störf í upplýsingatækni og fleiri geirum.

Á undanförnum árum hefur gervigreind (AI) þróast á gríðarlegum hraða. Frá því að vera skemmtilegt tól, sem fólk notaði sér bæði til dægrastyttingar en einnig til vinnu, í að vera stór drifkraftur í atvinnulífi og nýsköpun. Með notkun AI geta sprotar t.d. hraðað hugmyndavinnu, sjálfvirknivætt ferla og fengið aðgang að nýjum mörkuðum á mun skilvirkari hátt en áður(Gindert & Müller, 2024).

Tölvur, netþjónar og gagnaver krefjast gríðarlegrar orku og vatns til kælingar, sem hefur slæm áhrif á umhverfið. Á sama tíma krefst framleiðsla tölva og snjalltækja mikillar orku og sjaldgæfra hráefna. Árið 2022 urðu til um 62 milljón tonn af rafrænum úrgangi á heimsvísu, en aðeins 22,3% hans var endurunnið á réttan hátt.

Á undanförnum árum hefur opinn hugbúnaður (e. open source software) vaxið rosalega. Það sem að fór úr því að vera alls konar einstaklingar að nördast saman og búa til hugbúnað er orðið að einna mest notuðu vörum í þróun á hugbúnaði í dag. Stór fyrirtæki eins og Meta, Google, IBM (Timonera, 2024) og svo mætti lengi telja, nota sér bæði opinn hugbúnað og þróa hann líka.