Sérhvert þjóðfélag þarf á þátttöku ungs fólks að halda í uppbyggingu á nútíma tækni og við þurfum að kynna fyrir ungmennum sem flesta möguleika á námi og starfi. Þörf er á fólki menntuðu í STEM greinum í heiminum en þrátt fyrir góða atvinnuhorfur er skortur á sérfræðingum á þessu sviði og sérstaklega kvenkyns sérfræðingum. Með STEM er átt við vísindi/raunvísindi (Science), tækni (Technology), verkfræði (Engineering) og stærðfræði (Math). Aðeins þriðjungur útskrifaðra einstaklinga í STEM greinum í ESB eru konur og hlutfall kvenna meðal sérfræðinga í upplýsinga- og samskiptatækni (UST) er aðeins 19%.

Á undanförnum árum hefur notkun samfélagsmiðla aukist hratt, sérstaklega meðal ungs fólks. Fjölmargir nemendur tekið eftir svipuðu vandamáli meðal annars að erfitt getur verið að einbeita sér lengi að einu verkefni. Fyrirlestrar virðast oft lengri en áður, að lesa námsbækur tekur meiri orku og margir finna hjá sér þörf til að kíkja reglulega í símann sinn, jafnvel á aðeins nokkurra mínútna fresti. Sumir nemendur spila kennslumyndbönd á tvöföldum hraða á meðan aðrir eiga erfitt með að lesa nokkrar blaðsíður án þess að hugurinn fari annað. Þetta er þó ekki endilega merki um leti eða áhugaleysi nemenda. Frekar má velta fyrir sér hvort umhverfið sem við lifum í sé að móta athyglina okkar á nýjan hátt.

Á undanförnum árum hafa stjórnendur margra fyrirtækja og opinberra stofnana látið meta starfsemi sína og sóst eftir því að fá ýmsar vottanir. Þar á meðal til að meta stöðu sína út frá jafnrétti, umhverfisvernd og fleiru. Þessar vottanir eru eftirsóttar og stjórnendur hafa metnað til þess að vinna í að betrumbæta fyrirtæki sín á þessum sviðum. Sem dæmi þá er minnkun kolefnisfótspors fyrirtækja og stofnana samþykkt pólitík í fyrirtækjarekstri. Að sama skapi ættu stjórnendur fyrirtækja og opinberra stofnana að meta stríðsfótspor fyrirtækja sinna og gera allt í sínu valdi til að minnka það. Reyna með því að standa gegn stríði og gera heiminn betri.

Margir muna eftir fyrstu bylgju snjallgleraugna sem stór tæknifyrirtæki reyndu að setja á markað sem „það næsta“ í persónulegri tölvutækni. Þau urðu tákn fyrir framtíðarsýn þar sem upplýsingar birtast beint í sjónsviði notandans. Þróunin fór þó ekki í beina línu. Google Glass fór að mestu úr sölu til almennra neytenda árið 2015 og áherslan var færð yfir á atvinnu- og þróunarumhverfi. Sú nálgun náði heldur ekki varanlegri fótfestu og árið 2023 var sölu á Glass Enterprise Edition 2 hætt, með takmörkuðum stuðningi í kjölfarið (Clark, 2023).

Fyrir um fjórum árum átti ég, Kristín Eva, samtal við nokkrar konur sem áttu það allar sameiginlegt að hafa lokið háskólanámi í annaðhvort tölvunarfræði eða verkfræði. Við áttuðum okkur á því að við áttum það einnig allar sameiginlegt að eiga annaðhvort föður eða bróður með bakgrunn innan sömu faga, einnig kom í ljós að það ætti við um góðan meirihluta þeirra kvenna sem við þekktum og starfa innan sama geira, en að það sama ætti ekki við um mennina. Hvort þetta hafi verið tilviljun eða ekki vissum við ekki en þetta sat í mér og ég hélt áfram að taka eftir þessu sama mynstri næstu árin. Í framhaldinu varð ég mjög forvitin um hvort það gæti verið að þröskuldurinn inn í tækniheiminn væri mögulega lægri fyrir þær konur sem eiga beina tengingu inn í hann í gegnum karlkyns fjölskyldumeðlimi.

Á tímum COVID-19 varð fjarnám skyndilega hluti af skólagöngu margra og er fjarnám í dag algengur valmöguleiki í menntun víða um heiminn. En hver er raunverulegur ávinningur fjarnáms? Getur fjarnám skilað jafngóðum eða betri árangri en hefðbundin kennsla? Hvaða hindranir þarf að yfirstíga? Í þessari grein verður leitast við að svara ofangreindum spurningum með því að varpa ljósi á helstu styrkleika fjarnáms með ígrundun af eigin reynslu ásamt rökstuddri gagnrýni með tilvísanir í nýlegar rannsóknir.

Samþætting gervigreindar (e. artificial intelligence) í háskólamenntun er ekki lengur framtíðarsýn heldur veruleiki sem umbreytir kennslu, námi og rannsóknum á heimsvísu. Risamállíkön á borð við ChatGPT, Copilot, Gemini, Claude, Perplexit, Elicit, SciSpace og fleiri, eru orðin aðgengileg og eru í auknum mæli hluti af verkfærakistu háskólanema. Þessi öra þróun kallar á endurmat á rótgrónum hugmyndum um fræðilegan heiðarleika, heilindi í námi og hlutverk menntastofnana.

Í lok september bárust fréttir af óþægilegu atviki á einum stærsta rafíþróttaviðburði landsins, Skjálfta. Þar hrinti keppandi á þrítugsaldri sautján ára mótherja sínum eftir viðureign (Vísir, 2025) og bætti við ummælum í spjallrás þar sem hann kallaði drenginn „ógeðslegt innflytjanda hyski“. Atvikið náðist bæði á myndbandi og í skjáskotum af spjallrásinni og hefur vakið mikla athygli, ekki síst vegna þess að það varpar ljósi á þá myrku hlið rafíþrótta og tölvuleikjamenningar sem sjaldnast fær umræðu í fjölmiðlum.

Það er við hæfi að skrifa grein um skammtatölvur núna því í ár halda Sameinuðu þjóðirnar upp á 100 ára afmæli skammtafræðinnar. Það var einmitt árið 1925 þegar Werner Heisenberg og Max Born lögðu grunninn að nútíma skammtafræði, ásamt Erwin Schrödinger og Paul Dirac sem í kjölfarið birtu sínar grundvallarkenningar árin 1926 og 1927. Í þessari stuttu grein er ekki hægt að kafa djúpt ofan í undraheima skammtafræðinnar, en í staðinn reynum við að draga fram þau atriði hennar sem liggja að baki eiginleikum skammtatölva.

Á undarförnum árum hefur tæknin þróast hratt af völdum gervigreindar og er í dag orðin lykilþáttur í nýsköpun og rekstri víða í heiminum. Mörg fyrirtæki eru að nýta sér gervigreind til þess að auka skilvirkni, draga úr kostnaði og bæta þjónustu. Fyrirtæki í dag eru farin að endurmóta vinnuflæðið þegar þau innleiða gervigreindina. Nýjar kannanir sýna hvernig fyrirtæki spara tíma með innleiðingu gervigreindar (McKinsley, 2025). Fyrirtæki sem starfa á alþjóðum markaði, eins og sprotafyrirtækið CrewApp, sem er dótturfyrirtæki Air Atlanta, geta hagnast verulega á innleiðingu gervigreindar í sína starfsemi.