Lesblinda er algengur námsörðugleiki sem hefur áhrif á lestur og úrvinnslu skrifaðs texta og getur gert nám, upplýsingaöflun og það að meðtaka upplýsingar erfiðara fyrir þá sem glíma við hana. Þar sem mikið af námsefni og upplýsingum er í textaformi getur þetta haft veruleg áhrif á námsárangur og daglegt líf einstaklinga með lesblindu. Með þróun nýrrar tækni, sérstaklega á sviði máltækni og gervigreindar, hafa orðið til lausnir sem geta bætt aðgengi að lesefni og auðveldað fólki með lesblindu að tileinka sér efni.

Árið 1972 var lagt upp í metnaðarfulla og tæknilega krefjandi tilraun til að kanna hvort unnt væri að beita tölvum við rannsóknir á íslensku ritmáli og þróa aðferðir til sjálfvirkrar greiningar, með það í huga að búa til tíðniorðabók og orðstöðulykil fyrir íslenskt ritmál. Verkefnið átti þannig að skila bæði gagnasafni og tölvutækum verkfærum sem nýta mætti í málvísindum og orðabókargerð. Verkefnið var unnið í samstarfi Rannsóknastofnunar í norrænum málvísindum sem tók til starfa þetta sama ár við Háskóla Íslands og Reiknistofu Raunvísindastofnunar Háskóla Íslands.

Í nútíma upplýsingatækni einkennist þróun gagnagrunna af tveimur meginþáttum: veldisvexti gagnamagns og auknu flækjustigi fyrirspurna. Til að mæta kröfum um rauntímavinnslu og djúpa gagnagreiningu samtímis er nauðsynlegt að huga að nýstárlegri gagnagrunnshögun.

Eftir margra ára starf sem vefstjóri þekki ég ágætlega til vefmála, hvað virkar, hvað ekki og hvað vantar. Oft hefur vantað betri ramma, skipulag og stefnu þegar kemur að vefmálum. Þegar ég kynntist mikilvægi stefnumótunar í meistaranámi mínu í upplýsingafræði kviknaði áhuginn á að rannsaka hvað það þýðir fyrir vefstjóra og umsjónarfólk vefja að hafa vefstefnu til að styðjast við í starfi sínu.

Automatic Speech Recognition (ASR) er tækni sem umbreytir töluðum orðum í texta. ASR getur haft veigamikil áhrif í kennslustofunni og breytt því hvernig við nálgumst fyrirlestra. Með því að nýta ASR til að umrita fyrirlestra og umræður sem eiga sér stað í kennslustofunni geta kennarar veitt nemendum skrifleg afrit af því sem fram kom. Þetta skapar jafnframt tækifæri til að draga saman efni fyrirlestra og skila nemendum yfirliti yfir lykilatriði og helstu umræðuefni, á einfaldan og skilvirkan hátt.(Jacob, 2023)

Of stórt fyrir litla aðila eða einmitt rétti ramminn?

Nýjasta uppfærsla þessarar elstu og þekktustu aðferðafræði (e. Framework) þjónustu í  upplýsingatækni felur í sér aukinn sveigjanleika og ný tækifæri. Fyrirtæki og stofnanir af öllum stærðum geta hagnýtt sér ITIL 4 (Information Technology Infrastructure Library) til að bæta þjónustuferla og almenn vinnubrögð.

Á undanförnum árum hefur notkun stafrænnar tækni í námi aukist mikið. Skólar og háskólar eru sífellt að leita nýrra leiða til að gera kennslu áhugaverðari og gagnlegri fyrir nemendur.

Ein af þeim aðferðum sem hefur þróast hratt er notkun hermunar (e. simulation) í kennslu. Með hermun geta nemendur æft sig í aðstæðum sem endurspegla hvernig raunveruleg kerfi virka og sjá afleiðingar ákvarðana sinna án þess að taka raunverulega áhættu (Agarwal et al., 2024).

Gagnaversiðnaðurinn nýtur mikillar athygli og meðbyrs þessa dagana. Ekki síst er það fyrir þær sakir að stór hluti nútíma tölvuþjónustu byggir á starfsemi gagnavera. Fólk veltir því kannski ekki mikið fyrir sér, en þegar nýttar eru margvíslegar streymisþjónustur, leitarvélar, eða bara tölvuleikur í snjallsíma, þá snúast hjól og ljós blikka í fjarlægum gagnaverum til að gera allt þetta mögulegt.

Gagnadrifið nám hefur á síðustu árum breytt því hvernig hægt er að fylgjast með námsferli nemenda. Hver einasta innskráning, öllum skiluðum verkefnum og hver mínúta sem er varið í stafrænu námsumhverfi skilur eftir sig ákveðin gögn. Þessi gögn eru ekki lengur bara tölur á skjánum heldur efniviður sem hægt er að greina til að skilja nemendur. Í stað þess að treysta eingöngu á próf og skilaverkefni geta skólar nú til dags skoðað stöðugt aðstreymi upplýsinga um virkni, þátttöku og vinnubrögð nemenda sinna. Spurningin er hvort hægt sé að nýta þessa gagnasöfnun á ábyrgan og markvissan hátt til að styðja námið.

Sérhvert þjóðfélag þarf á þátttöku ungs fólks að halda í uppbyggingu á nútíma tækni og við þurfum að kynna fyrir ungmennum sem flesta möguleika á námi og starfi. Þörf er á fólki menntuðu í STEM greinum í heiminum en þrátt fyrir góða atvinnuhorfur er skortur á sérfræðingum á þessu sviði og sérstaklega kvenkyns sérfræðingum. Með STEM er átt við vísindi/raunvísindi (Science), tækni (Technology), verkfræði (Engineering) og stærðfræði (Math). Aðeins þriðjungur útskrifaðra einstaklinga í STEM greinum í ESB eru konur og hlutfall kvenna meðal sérfræðinga í upplýsinga- og samskiptatækni (UST) er aðeins 19%.