Það er orðið algengt meðal nemenda að leita fyrst á YouTube þegar þeir skilja ekki námsefni. Hvort sem um er að ræða forritun, stærðfræði, hönnun eða önnur tæknileg viðfangsefni, þá virðist stutt myndband á netinu oft skila meiri skilningi en hefðbundinn fyrirlestur. Þetta þarf þó ekki að vera gagnrýni á skólakerfið sem slíkt, heldur vísbending um að óformlegt netnám geri ákveðna hluti sérstaklega vel. Spurningin er ekki hvort YouTube eigi að koma í stað skóla, heldur hvað kennsla geti lært af því hvernig netefni er byggt upp og notað.

YouTube hefur þróast í eitt stærsta óformlega námsumhverfi heims. Í umfjöllun Deutsche Welle kemur fram að myndbönd séu í síauknum mæli notuð í kennslu víða um heim og að þau geti aukið aðgengi að námi, sérstaklega fyrir nemendur sem læra á ólíkan hátt eða þurfa meiri tíma til að vinna úr efni. Þar er einnig bent á að YouTube sé ekki aðeins afþreyingartól, heldur vettvangur þar sem raunverulegt nám á sér stað, bæði innan og utan skólakerfisins.

Eitt af því sem vinsæl kennslumyndbönd á YouTube gera sérstaklega vel er að brjóta efnið niður í stuttar, afmarkaðar einingar. Myndböndin fjalla oft um eitt hugtak í einu og eru yfirleitt ekki lengri en 5 til 15 mínútur. Þetta gerir nemendum kleift að einbeita sér að afmörkuðu viðfangsefni án þess að upplifa of mikið álag í einni lotu. Í stað þess að fara yfir stóran hluta námsefnis í einni kennslustund, fá nemendur tækifæri til að vinna sig markvisst í gegnum efnið á eigin hraða.

Sjónræn framsetning skiptir einnig miklu máli. Í mörgum kennslumyndböndum er notast við teikningar, skjáupptökur, kóðun í beinni eða skref fyrir skref útskýringar. Slík framsetning getur hjálpað nemendum að sjá samhengi og ferli skýrar en þegar efnið er eingöngu útskýrt í texta eða fyrirlestri. Fyrir tæknileg fög, þar sem ferli og uppbygging skipta miklu máli, getur þetta verið sérstaklega áhrifaríkt.

Annað lykilatriði er hraðinn og pásur. Á YouTube ræður nemandinn ferðinni. Hann getur stoppað myndband, spólað til baka, horft aftur á ákveðinn hluta eða sleppt því sem hann telur sig þegar skilja. Engin tímapressa er til staðar og enginn samanburður við aðra nemendur. Þetta gerir námið sveigjanlegra og dregur úr streitu, sem getur haft jákvæð áhrif á skilning og námsárangur.

Undanfarin misseri hefur einnig orðið algengara að nemendur nýti gervigreindartól samhliða YouTube. Í stað þess að leita sjálfir að viðeigandi kennslumyndböndum setja margir einfaldlega námsefnið eða verkefnalýsingu inn í gervigreind og spyrja hvort hún geti bent á góð myndbönd sem útskýra viðfangsefnið. Með þessu móti verður gervigreindin að eins konar leiðarvísi sem hjálpar nemandanum að finna efni sem hentar hans þekkingarstigi og þörfum. Hér sameinast styrkleikar YouTube og gervigreindar í stuðningi við sjálfstýrt og persónubundið nám.

Af eigin reynslu hef ég oft nýtt YouTube sem stuðning við nám, sérstaklega í tæknilegum greinum. Þegar ég á erfitt með að skilja viss hugtök eða fræðir í kennslustund eða úr lesefni hefur stutt myndband oft hjálpað mér að skilja hugtakið á einfaldari hátt. Oft er það ekki nýtt efni sem vantar, heldur önnur framsetning. YouTube leysir að sjálfsögðu ekki allt og kemur ekki í stað kennara, en það getur verið afar gagnlegt viðbótartól þegar nemandi þarf að vinna sjálfstætt með efnið.

Mikilvægt er þó að líta ekki á YouTube sem fullkomna lausn. Innihaldið er misjafnt að gæðum og engin formleg gæðatrygging er til staðar. Nemendur þurfa því að búa yfir gagnrýninni hugsun og geta metið hvort efni sé áreiðanlegt og viðeigandi. Hér gegnir formlegt nám enn lykilhlutverki, bæði í að kenna nemendum að velja góðar heimildir og í að skapa ramma utan um námið.

Ein raunhæf leið fyrir kennara til að nýta YouTube án þess að missa stjórn á kennslunni er að nota miðilinn markvisst sem stuðning við námsefni. Í stað þess að nemendur leiti sjálfir að myndböndum af misjöfnum gæðum geta kennarar valið og sett inn tengla á kennslumyndbönd sem styrkja þau hugtök sem verið er að fjalla um hverju sinni. Slík nálgun getur nýst sérstaklega vel þegar ljóst er að nemendur ná ekki öllum efnispunktum í kennslustund eða þurfa að sjá efnið sett fram á annan hátt.

Með því að velja myndefnið sjálfur tryggir kennarinn ákveðna gæðastjórnun. Nemendur fá þá aðgang að áreiðanlegu efni sem er í samræmi við námsmarkmið og það sem farið er yfir í tímum. Myndböndin verða ekki staðgengill kennslunnar heldur viðbót sem nemendur geta nýtt heima, annað hvort til að rifja upp eða dýpka skilning sinn. Þannig skapast jafnvægi milli sjálfstæðs náms og leiðsagnar kennara.

Slík notkun YouTube getur einnig dregið úr álagi í kennslustundum. Í stað þess að reyna að útskýra sama hugtakið ítrekað fyrir ólíka nemendur getur kennari vísað í viðeigandi myndefni sem nemendur skoða á eigin hraða. Þetta gefur meiri tíma í kennslustundum til umræðu, verkefnavinnu og einstaklingsbundins stuðnings, sem er oft þar sem mestur lærdómur á sér stað.

Í stað þess að spyrja hvort YouTube sé að taka yfir hlutverk skólans væri gagnlegra að spyrja hvað það sé sem nemendur sækja þangað. Svarið liggur ekki í tækninni sjálfri, heldur í kennslufræðilegum þáttum eins og skýrleika, sveigjanleika og virku námi. Framtíð kennslu felst líklega ekki í því að velja á milli skóla og YouTube, heldur í því að nýta styrkleika beggja og skapa nám sem mætir fjölbreyttum þörfum nemenda í stafrænu samfélagi.

Höfundur: Viktor Hugi Júlíusson, nemandi við Háskólann í Reykjavík

Heimild
Deutsche Welle (2019). YouTube in schools: A digital revolution in the classroom https://www.dw.com/en/youtube-in-schools-a-digital-revolution-in-the-classroom/a-49049423