Verulegar breytingar hafa átt sér stað undanfarin ár en talið er að þær munu ekki jafnast á við það sem framundan er. Hvað er það sem gerir við umrædda þróun. Alþjóðleg áhrifaöfl hafa einnig bent á hættur samfara þessari þróun, sérstaklega þegar kemur að þróuninni þar sem gervigreindin væntanlegar breytingar öðruvísi en það sem við höfum nú þegar upplifað? Tvennt kemur til, þróun gervigreindar annars vegar og hins vegar þróun skammtatvölva. Samþætting á þróun gervigreindar og svo skammtatvölva mun síðan hafa umbreytingaráhrif á önnur tæknisvið og samfélög.

Gervigreind
Þó svo við upplifum gervigreind í dag sem verulega nýbreytni í lífi okkar og störfum, þá er hún á upphafsárum sínum og mun taka verulegum breytingum á stuttum tíma. Gervigreindin hefur fengið ýmis nöfn sem eiga að lýsa snilld hennar, eins og spunagreind og skapandi gervigreind. Þróun gervigreindar hefur verið flokkuð í þrennt:

• Gervigreind sem er takmörkuð eða þröng í þeim skilningi sem búast má við, áður en hún tekur á sig aðra mynd. Þetta er gervigreind eins og við þekkjum hana í dag. Öflug tækni til að kalla fram bestu lausnir á viðfangsefnum okkar, innan þeirra forsenda sem henni eru gefnar og það sem netheimur getur fært henni á hverjum tíma. Þessi tegund gervigreindar er í öflugri þróun, bæði hvað varðar myndræna framsetningu og texta. Jafnframt við mótun og gerð hugbúnaðar til að leysa ólíklegustu hugbúnaðarlausnir.
• Næsta stig í þróunarsögu gervigreinarinnar er talið vera þegar gervigreindin fer sjálfviljug að leysa ýmsar lausnir, án fyrirskipana. Dæmi er um að slíkt hafi nú þegar átt sér stað. Þarna ályktar tæknin af fyrri forsendum að nauðsynlegt sé að þróa hugbúnaðarlausnir til að ná fram tiltækum breytingum.
• Þriðja stig þróunarinnar (e. Artificial General Intelligence, AGI), þá tekur gervigreindin sjálfviljugar ákvarðanir um hvað eigi að gera og á hvaða forsendum. Engan veginn er hægt að segja til hver verða áhrif þessarar þróunar.

Þróun gervigreindarinnar mun verða veruleg uppspretta nýsköpunar og tækniþróunar. Hún mun hafa, eins og fyrr segir, áhrif á þau viðmið í starfi og daglegu lífi eins og við þekkjum þau í dag, vonandi til aukinnar velsældar. En til að svo verði þá þurfum við að undirbúa okkur fyrir breytingar sem samfélag, en ekki reyna að hindra að þær eigi sér stað. Þarna þurfa leiðandi öfl að grípa inn í og öll menntun þarf að þróast í takt tekur orðið sjálfviljugar ákvarðanir. Þarna geta ýmsir innviðir verið í hættu, sérstaklega þegar kemur að öryggismálum er tengjast samgöngum og samskiptum, veitum af ýmsum gerðum og ekki síst þegar kemur að hernaði.

Hægt væri að skrifa heilt rit um þær breytingar sem eru við sjónarrönd. Hér eru stutt innskot af tveimur sviðum; þróun sjálfvirkni í formi vélmenna og á sviði líftækni.

Sjálfvirknin
Á undanförnum árum hefur sjálfvirkni og þróun vélmenna verið byltingarkennd og fært samfélögum ný tækifæri og áskoranir. Þessi umbreyting byggir á framþróun í vélhönnun, efnisvísindum, háþróaðri gervigreind og samskiptanetum. Hún opnar fyrir nýjar siðferðislegar og samfélagslegar spurningar, þar á meðal um réttindi vélmenna, ábyrgð, niðurrif vélmenna og áhrif þeirra á störf.

Líftækni
Bionísk og lífeftirhermandi efni (e. biomimetics) eru að ryðja sér til rúms sem sjálfbærar og skilvirkar lausnir. Þessi efni eru hönnuð af mannavöldum en innblásin af náttúrulegum eiginleikum og virkni lífvera. Þessi tækni býður upp á ný tækifæri í læknisfræði, þar sem örugg nákvæmni er lífsnauðsynleg. Samvinna milli verkfræðinga og líffræðinga er lykillinn að frekari þróun á þessu sviði.

Fyrir liggur skýrsla til Sameinuðu þjóðanna þar sem lagt er til að stofnunin bregðist tafarlaust við þessari þróun alþjóðlega. Þar er lagt til að Allsherjarþingið haldi sérstakan fund um AGI til að ræða bæði ávinning og áhættu. Einnig er lagt til að stofnuð verði alþjóðleg AGI-vöktunarstofnun, vottunarkerfi fyrir örugga og áreiðanlega AGI, mögulegan fjölþjóðasamning um AGI og stofnun sérstæðrar AGI-stofnunar innan Sameinuðu þjóðanna.

Ef heimurinn bregst ekki við með sameiginlegum og samræmdum aðgerðum getur samkeppni ríkja og stórfyrirtækja ýtt undir áhættusama þróun sem gæti grafið undan öryggi, aukið spennu í samskiptum ríkja og skapað glundroða. Með sameiginlegum aðgerðum má hins vegar tryggja örugga þróun og notkun AGI, sanngjarna dreifingu ávinninga hennar og alþjóðlegan stöðugleika.

Höfundur: Karl Friðriksson, framkvæmdastjóri Framtíðarseturs Íslands